‘Thần dược’ chữa bách bệnh trên dãy Trường Sơn

Đỉnh núi Ngọc Linh cao hơn 2.500 m, nằm trên dãy núi Trường Sơn, quanh năm mây mù bao phủ. Trên đó có 4 ngôi làng của người dân Xê Đăng, thuộc xã Trà Linh (Nam Trà My, Quảng Nam). Để đến làng Tắk Ngo, từ huyện lỵ Nam Trà My, quý khách phải chạy xe máy 15 km đến trung tâm xã Trà Linh và đi bộ 2 giờ qua cánh rừng cổ thụ, với những con dốc dựng đứng.

Ngày cuối tháng tư, ngôi làng Tắk Ngo vắng vẻ, những nếp nhà sàn mọc san sát lưng chừng ngọn núi cửa đóng im ỉm. Đang vào vụ gieo trỉa lúa, bà con làm việc từ sáng, chỉ back khi mặt trời khuất núi.

Buổi tối, trong căn nhà sàn thấp nhỏ, ông Hồ Văn Lang (60 tuổi) với làn da đen rắn rỏi hài hước mời quý khách: “Mấy lúc những con lên chơi, tối nay lai rai với bố cho ấm cái bụng. Đỉnh Ngọc Linh đêm xuống lạnh lắm”.

Sau ly bia làm quen, già Lang kể, người dân Xê Đăng sống từng cụm lưng chừng ngọn núi nguyên sinh Ngọc Linh, cuộc sống 100% cậy vào vào không phải nhân tạo. Thức ăn lấy từ rừng, lúa gạo trồng trên nương rẫy. Mọi thao tác đều tách biệt những châu lục ở ngoài. Để hiện hữu giữa rừng thiêng nước độc, chống lại những loại bệnh tật, dân làng có một cây thuốc rất đặc điểm khác biệt, theo tiếng Xê Đăng đặt tên là củ Kang.

Củ Kang mọc thành đám dưới tán rừng, dọc theo những con suối trên nền đất đa dạng mùn. Cây cao 30-50 cm, củ đa dạng rễ, trên củ có đa dạng mắt lõm vào thân và xếp không cân đối nhau. Sau khoảng 3 năm nảy mầm từ hạt, cây ra hoa, quả chín màu đỏ. Đến mùa đông, lá và thân cây rụng xuống, đầu mùa xuân củ mở đầu nẩy mầm cải tiến thân cây. Củ Kang lúc đầu nhai vị đắng, sau thì ngọt.

than-duoc-chua-bach-benh-tren-day-truong-son

Già làng Hồ Văn Lang nói rằng, người dân Xê Đăng dùng sâm Ngọc Linh chữa bách bệnh từ bao đời nay. Ảnh: Đắc Thành

Từ đời này sang đời khác, người dân Xê Đăng lưu truyền một sự việc. Trong lần đặt bẫy thú giữa rừng sâu, một thợ săn chặt cây nứa vót nhọn giăng bẫy. Do sơ ý, nứa đâm vào cánh tay chảy đa dạng máu. Thợ săn vơ vội củ, lá rừng, nhai nhỏ rồi đắp vùng bị thương. Trong tích tắc, máu cầm hẳn. Lần sau bị chảy máu, người này tìm củ rừng hôm trước và khám phá ra bài thuốc đặc điểm khác biệt cho chính bạn.

Bài thuốc bước này được lan truyền trong cộng đồng. Mỗi khi đau ốm, thể chất suy nhược, dân làng lấy củ Kang xắt lát rồi nấu nước uống, hoặc giã nhỏ hòa với nước sôi. Những năm cuộc chiến, dịch sốt rét khiến đa dạng người số dânng cạnh người Xê Đăng tử vong. “Biết chúng tôi có thần dược, họ đến nhờ vả, được dân làng cho uống và lành bệnh”, già Lang kể tiếp.

Đến nay, chưa một ai định vị được thời lượng nào thợ săn khám phá ra củ Kang. “Nhưng gần như nhà nào, từ già tới trẻ, cũng đều biết đến công dụng hoàn chỉnh của nó”, già Lang tự tin kể.

Là người dưới xuôi lên mở quán bán hàng tạp hóa ở làng Tắk Ngo, anh Lê Thanh Ân (39 tuổi, quê xã Bình Trị, huyện Thăng Bình) kể nhữngh đây 2 tháng, một lần lên rừng trồng sâm không may giẫm phải bẫy chông đâm vào bàn chân sâu 5 cm.

“Tôi đang cầm củ sâm liền nhai nhỏ và đắp vào vùng bị thương. Sau đó, không một giọt máu chảy ra. Ngạc nhiên hơn, vùng bị thương nặng tuy nhiên không bị nhiễm trùng, không phải đến bệnh viện chữa trị. Nó vừa cầm máu, vừa kháng khuẩn rất tốt”, anh Ân vừa nói, vừa giơ bàn chân phải lành lặn, không còn sẹo.

than-duoc-chua-bach-benh-tren-day-truong-son-1

Cách đây gần 2 tháng, anh Lê Thanh Ân bị chông đâm vào chân, anh dùng sâm Ngọc Linh nhai nhỏ trị vùng bị thương. Ảnh: Đắc Thành

Tại làng Tu Cring, nhữngh Tắk Ngo gần một ngày đi bộ, ông Hồ Văn Phiêu (51 tuổi) kể, do tục thả rông gia súc dưới nhà sàn, chúng phóng uế dơ dáy cho nên em bé Xê Đăng mắc bệnh đường ruột rất đa dạng. Khi đau bụng, tiêu chảy, nếu dùng củ Kang giã nhỏ, pha với nước sôi uống thì hết đau. Thuốc có vị đắng, khi uống vào giun sán ký sinh trong đường ruột phải chui ra ngoài.

“Với đàn bà sau kỳ kinh nguyệt phải thường mất đa dạng máu, đàn bà Xê Đăng lên rừng hái lá về nấu uống. Mỗi lần chừng đó, lượng máu bị mất được bù ngay lập tức. Ở đây chị em chẳng thua kém gì nam giới, đều làm những công việc nặng”, ông Phiêu nói và cho biết vào mùa đông cây mở đầu rụng lá, cho cho nên trước mùa cây “ngủ đông” người dân cắt lá phơi khô áp dụng.

Thiếu nữ Xê Đăng ăn củ Kang để có làn da trắng mịn, bộ tóc đen dài. “Người già bệnh nặng trước lúc lâm chung có khả năng giã lấy nước cho uống để cầm cự thêm một ngày chờ con cháu về gặp gỡ lần cuối”, ông Phiêu share.

than-duoc-chua-bach-benh-tren-day-truong-son-2

Một củ sâm Ngọc Linh quý hiếm nặng gần một kg, bán chi phí 200 triệu đồng. Ảnh: Đắc Thành

Nhiều già làng Xê Đăng sống trên núi Ngọc Linh xách định củ sâm Ngọc Linh được người bản xứ khám phá từ rất lâu và biết áp dụng dược chất để chữa bệnh. Có đa dạng người đem củ sâm trong rừng già về chôn dưới đất, ngay dưới nhà sàn để chủ động trong việc chữa bệnh.

“Củ Kang rất quý, mọc trong rừng già cần phải bảo vệ, cho cho nên người Xê Đăng không muốn truyền ra ngoài. Để người ngoài cộng đồng biết, họ sẽ lấy hết không có để dùng. Mỗi khi đi rừng khám phá củ Kang to, người dân mang về cùng chia cho cả làng cất giữ chữa bệnh”, già Lang nói.

Giữ làm phương thuốc riêng, tuy nhiên khi thấy người ngoài đến làng và bị ốm, người dân Xê Đăng lại đem củ Kang ra biếu. Thường thuốc biếu đã được nấu nướng, chứ dân làng tuyệt nhiên không cho biết thân, củ loại cây này.

Trong cuộc cuộc chiến chống Pháp, Mỹ, bộ đội hành quân trên dãy Trường Sơn, qua những ngôi làng Xê Đăng. Lúc đó đa dạng chiến sĩ bị bệnh sốt rét, sức khỏe suy nhược, người dân Xê Đăng vào rừng lấy củ Kang nấu nước cho uống trị thương và đều sức khỏe không ngừng hành quân.

“Khi bộ đội rời làng, bà con tặng cho ít củ phơi khô mang theo phòng thân. Vì vậy củ Kang bị lộ ra ngoài và lan truyền. Năm 1973, cán bộ y tế về tận làng điều tra và phổ biến nhữngh áp dụng thuốc diện tích lớn. Họ dặn bà con giữ bí ẩn loại cây này, tránh đối thủ khám phá và tên ‘thuốc Giấu’ có từ đó”, già Lang nhớ lại.

Ngọc Linh là núi cao nhất miền Trung VN, nằm trên dải Trường Sơn, thuộc địa phận tỉnh Kon Tum và Quảng Nam. Từ xa xưa ngọn núi này đã hiện hữu rất đa dạng cây thuốc quý, vượt bật nhất là sâm Ngọc Linh. Loài cây này hiện cư trú ở huyện Nam Trà My (Quảng Nam) và Tu Mơ Rông (Kon Tum).

Ngày 12/4, tại Lào Cai, chủ trì event cả nước về cải tiến dược liệu VN, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng, lãnh vực dược liệu vẫn chưa cải tiến tương xứng với tiềm năng, dù đã có một số cây dược liệu có đặt tính thành phẩm như: nghệ, thảo quả, táo mèo, atiso và một số mặt hàng từ sâm Ngọc Linh. Riêng về sâm Ngọc Linh, Thủ tướng dẫn lời những nhà khoa học cho rằng dược tính của sâm ngoại quốc không bằng sâm Ngọc Linh.

Báo Vnexpress khởi đăng loạt bài về loài cây quý hiếm này.

Đắc Thành

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *